DE FEESTEN

Zonder Virga Jessebeeld geen ommegang. Maar is het beeld dat we vandaag kennen het eerste beeld of bestaan de zevenjaarlijkse feesten langer dan het huidige beeld?

In 1660 schrijft de Hasseltse minderbroeder Jonghen in zijn “Marianum Hasletum dat er een Mariakapel zou gestaan hebben in het hazelaarsbos, waaraan Hasselt zijn oorsprong en de Hasselaren hun naam zouden te danken hebben. Die stelling wordt in 1988 in twijfel getrokken door Gerard Verbeek in zijn publicatie “Virga Jesse, Schat van de Hasselaar”.

Een broederschap, een beeld, een ommegang

Wat staat er dan wel vast? Bronnen en onderzoek leren dat:

  • de prins-bisschop van Luik in 1314 de oprichting van een Mariale broederschap goedkeurt;
  • die broederschap in 1343, op het wijdingsfeest van de Onze-Lieve-Vrouwekerk (vandaag de Virga Jessebasiliek) een ommegang met het miraculeuze Virga Jessebeeld organiseerde;
  • het Virga Jessebeeld dat we vandaag kennen van het begin van de 14de eeuw dateert.

Wellicht ligt hier dus de oorsprong van de ommegang. Met de groei en de ontwikkeling van de stad, groeide ook het belang van de Onze-Lieve-Vrouwekerk als bedevaartsoord. Maar tijdens de 16de eeuw werd de traditie voor het eerst onderbroken. In nacht van 20 op 21 januari 1567 gingen ook in Hasselt de beeldenstormers tekeer. De stad kwam onder het gezag van de hervormers van de reformatie.

Een zevenjaarlijkse traditie

Pas een eeuw later, in 1666, zou de ommegang in ere hersteld worden. De vele bedevaarders die langs Hasselt passeerden op weg naar Scherpenheuvel, waren hierin wellicht een belangrijke factor. Tussen 1675 en 1682 werd Hasselt door Hollandse troepen bezet en dus kon de jaarlijkse processie niet uitgaan.

Naar het voorbeeld van andere Maria-oorden met een zevenjaarlijkse heiligdomsvaart, startte de broederschap vanaf 1682 met de zevenjaarlijkse traditie. Van toen tot vandaag zijn er slechts twee onderbrekingen geweest: tijdens de woelige jaren van het Franse Bewind (in het begin van de 19de eeuw) en bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in 1940. Vanaf 1947 werd de oude traditie in ere hersteld.

ERKEND VLAAMS IMMATERIEEL ERFGOED

In juni 2009 kreeg Hasselt het nieuws dat de Virga Jessefeesten in de ‘inventaris van immaterieel cultureel erfgoed Vlaanderen’ werden opgenomen. Deze erkenning komt in de eerste plaats toe aan de vele Hasselaren die sinds eeuwen de Virga Jesse, haar Zevenjaarlijkse Feesten en de ommegang hebben gekoesterd. In al die tijd zijn de Virga Jessefeesten uitgegroeid tot een uniek gebeuren dat ten volle kan begrepen worden door ze te beleven.

Tijdens de feestperiode en de lange voorbereiding versterken de feesten in Hasselt de cultuur van ontmoeten, respect en samenleven. Zo is rond de feesten een uitgebreide erfgoedgemeenschap gegroeid, waarin de religieuze essentie behouden bleef. Deze erkenning bevestigt de Virga Jessefeesten als een Hasselts erfstuk dat met zorg van generatie op generatie wordt doorgegeven.

De ‘Inventaris van immaterieel cultureel erfgoed Vlaanderen’ situeert zich binnen de UNESCO-conventie ‘Safeguarding of the intangible cultural heritage’ (2003). De inventaris vormt een eerste aanzet tot een kwalitatief en duurzaam beleid van de Vlaamse overheid voor het immaterieel cultureel erfgoed op haar grondgebied.